BOŻE NARODZENIE
(KOLĘDNICY)
Po południu zbierały się grupy kolędników:
- Bracia – mężczyźni
- Siostry – kobiety
- Kawalerowie
- Panny
w takiej kolejności i w odstępie kilkuminutowym grupy te przechodziły wszystkie domostwa we wsi, dzwonili dzwonkami i śpiewali kolędy. Po odśpiewaniu kilku kolęd jedna osoba w imieniu całej grupy kolędników składała gospodarzom winszowania (życzenia):
- „W Betlejem mieście panna Maryja dziewica pod opieką Józefa w lichej stajence powiła syna małego Jezusa. W żłobie położyła, siankiem okryła, my tą nowinę głosimy. Mieszkańcom tego domu zdrowia życzymy. Żeby Wam dobrze się żyło, niczego nie brakowało, pełno było w komorze i w oborze. Was gospodarzu na potrzeby naszego kościoła o kolędę prosimy. Za kolędę dziękujemy, byśmy w zgodzie żyli i na drugi rok Wam zakolędowali”.
- „Panna Maryja Jezuska porodziła, wszyscy Go witali, anieli śpiewali, pastuszkowie na „multankach” grali, Trzej Królowie dary drogie składali, Herodowi żołdacy Królewicza szukali a my chodzimy od chaty do chaty w tej kolędzie Jego chwałę głosimy, Wam szczęścia i radosnych dni, długich lat życia życzymy”
Każdy kolędnik sam układał swoje „winszowania” a zebrane na kolędzie pieniądze były przekazywane na potrzeby kościoła, Radzie Kościelnej, której przewodniczył ksiądz proboszcz a stałymi członkami byli:
- Bielawski Piotr (Stos)
- Braszka Mikołaj
- Charęza Franciszek (Bogacz)
- Piotrowski Jan
- Romanów Piotr
- Żuczkowski Paweł – kościelny
- Żuczkowska Zofia
NOWY ROK
(SZCZODRAKI)
Chłopcy w wieku 7 – 12 lat chodzili do sąsiadów z życzeniami „zasiewać owsem”
(nie można było używać ziaren innych zbóż)
Siejąc owies szczodrakowali (deklamowali):
Przychodzą „szczodraki” – zdrowe chłopaki
w ten Nowy Rok życzą aby rodziła się Wam pszeniczka i groch.
By byliście weseli jak w niebie anieli,
by Was nic nie bolało i niczego nie brakowało,
żeby pełno było zboża w komorze a bydła w oborze.
Szczęścia, zdrowia życzymy, daj Wam Panie Boże
wszystkiego najlepszego.
Wasze dziatki niech serdecznie kochają ojca i matki.
Byśmy wszyscy zdrowi byli i za rok znów się spotkali i szczodrakowali.
Z określeniem „szczodraki” można było jeszcze się spotkać w latach sześćdziesiątych nazywano tak dzieciaki w wieku szkolnym. Określenie to funkcjonowało wśród Hutniaków na ziemiach zachodnich.
PALMOWA NIEDZIELA
W kościele święcono palmy robione z wiklinowych gałązek. Po wyjściu z kościoła obowiązkowo należało połknąć 3 bazie – żeby gardło nie bolało. Palmami młodzi chłopcy bili się z dziewczętami i mówili:
Palma bije, nie ja biję,
pamiętaj, że za tydzień i za noc
będzie Wielkanoc
Chrystus z martwych wstanie
a my na Rezurekcji będziemy
GWARA STARSZEGO POKOLENIA MIESZKAŃCÓW WIOSKI.
Przedstawione poniżej wyrażenia i określenia używane były przez mieszkańców wsi, w żadnej innej wiosce w najbliższym otoczeniu, takiej gwary nie używano. Była to lokalna gwara występująca tylko w Hucie Starej.
| baba | kobieta, żona |
| baba | drożdżówka (ciasto) |
| bachor | dziecko |
| bahato | dużo |
| bałabuch | grahamka |
| bałabuszek | bułka drożdżówka |
| bambetel | łóżko – rozsuwane z wiekiem |
| banta | żerdzie w kurniku |
| barabola | ziemniak |
| barabulanka | łodygi ziemniaków |
| beńkart | dziecko nieślubne |
| bodak | oset |
| bolak | wrzód |
| bomki | duże muchy, gzy |
| borówki | czarne jagody |
| brajtrura | piekarnik |
| bulunczka | ból brzucha lub ból wewnętrzny |
| buraczanka | liście buraków |
| buśku | bocian |
| cebrzyk | szaflik do karmienia bydła sieczką |
| chamłaga | długa gałąź |
| chata wielga | izba |
| chliw | obora, stajnia |
| chłop | mężczyzna, mąż |
| chuścina | apaszka |
| chuścinka | chusteczka |
| ciupać | rąbać |
| cygaretka | papieros fabryczny |
| czerwak | robak gąsienica, czerw, pendrak |
| czuchrać | drapać |
| czyr | rzadka kasza kukurydziana |
| dońcia | córka |
| dowolnia | ubijak |
| dudy | mankiety |
| duli | duże gruszki |
| duszynina | gulasz |
| dziszka | beczółka, miara ziarna |
| dziwka | panna |
| dzygar | papieros kręcony |
| dzygar | zegar |
| gibiruji | należy |
| girgonia | begonia |
| gniliczki | gruszki drobne, ulęgałki |
| grali | widły do obornika |
| hadiuga | żmija, wąż |
| hajdać | huśtać |
| halma | hamulec |
| harasiwka | czerwona wstążka |
| harnedli | szpilki do włosów |
| hawka | szczekanie |
| hujdanka | huśtawka |
| hulać | tańczyć |
| hurkać, hrymać | stukać |
| hyczka | natka pietruszki, marchwi |
| jagody | czereśnie |
| jajecznica | mieszanka; jaja, mąka i mleko |
| jama | piwnica ziemna,kopiec z ziemniakami |
| kaciuba | do wygarniania ognia z pieca |
| kahła | dymnik -od pieca do sieni |
| kałabania | dół z wodą na drodze lub polu |
| kantar | uzda |
| kapica | łącznik bijaka z cepiskiem |
| kaszkiet | czapka z daszkiem |
| kielnica | siedzisko furmana przed skrzynią wozu |
| kiernica, kirnica | studnia 2-3 m głębokości |
| kiszka | kaszanka |
| kłuć | rozłupywać |
| kołacz | chałka |
| kopanica | płoza sanek |
| kosa | warkocz |
| kowban | kloc do rąbania |
| kozidryszczy | przebiśniegi, pierwiosnki |
| kuciuruba | pokręcony np. drut, spirala |
| kuczma | czapka zimowa |
| kula | proteza |
| kulbaczka | laska, palica |
| kuleja | pociąg |
| kulpak | kłonica |
| kuromesło, kromesło | nosidło do wiader |
| lastówka | jaskułka |
| lilija | lilie |
| liniszka | gęsta kasza kukurydziana |
| lizawka | bryłka soli kamiennej do lizania dla bydła |
| lulka | fajka |
| łopuch | rzep |
| łuboda, nacina | lebioda, komosa biała |
| łyłyk | nietoperz |
| magulnica | deska karbowana domalowania i tara do prania |
| makohon | wałek do tarcia maku i maglowania bielizny (szmacia) |
| małaj | baba kukurydziana |
| mariasze | astry |
| meszty | pantofle |
| muzyki | zabawa taneczna |
| na burk | na kredyt |
| nanaszko, nanaszka | nazwa starszych osób, nie krewnych |
| nasypka | wsyp poduszki |
| pan, pani, państwo | mieszkańcy miast, nauczyciele |
| paoirki | bibułka do papierosów |
| paska | duży (3-5kg) chleb pieczony na Wielkanoc |
| pazory | paznokcie |
| pieczyryca | pieczarka |
| pióra | szczypior |
| piróg pieczony | nadziana bułka, drożdżówka |
| piszki | pieszo |
| po czemu | jaka cena |
| po kilku | po ile |
| podra | strych obory |
| postronek
kuszka |
gruby sznur
drewn. pojemnik na wodę i kamień do ostrzenia kosy |
| pościel | łóżko |
| potasz | oczyszczona soda |
| powzanka | ślizgawka |
| pranik | kijanka do prania |
| pudłu | dziupla |
| putnia | wiadro |
| puziunki | poziomki |
| pyryj | perz |
| rapszyc | kłusownik |
| rurkować włósi | robić loki |
| ryska | szpadel |
| ryszoto | sito do zboża |
| rzemień | pasek |
| rżnąć | piłować, rozcinać |
| samograj | gramofon |
| sapiałka | fujarka |
| sklep | wolnostojąca piwnica murowana |
| smazynica | jajka na boczku |
| stempa | urządzenie do łuskania ziarna na kaszę |
| studzinina, hyszki | galareta z nóg i głowy wieprza |
| syrbywus | dzika róża |
| szałata | sałata |
| szaragi | wieszak |
| szcze | jeszcze |
| szczupać | macać, dotykać, sprawdzać dotykiem |
| szkura | skura |
| szłyjki | szelki |
| szmaci | bielizna |
| sztanki | nogawki spodni |
| śpiwanka | piosenka |
| tarnówki | okrągłe drobne śliwki, mirabelki |
| tartuch | placek ziemniaczany |
| tok | klepisko do młocki |
| trepy | sandały |
| wańkisz | alkierz |
| waszki | wodze, lejce |
| wendzunka | wędzony boczek |
| wereta | prześcieradło |
| wianki | wieczór panieński |
| wijaszka | szufelka do wiania zboża po młotce |
| włóczyć | bronować |
| włusi | włosy |
| woczy | oczy |
| wodwód | dzięcioł |
| worać | orać |
| woroplan | samolot |
| wosłun | ława z oparciem |
| wośniak | dwuręczny nóż do strugania drewna |
| wse | zawsze |
| wubycykiel, bycykil | rower |
| wucha | uszy |
| wudźwirki | ościeżnice |
| wunsa | wąsy |
| wupryny | agrest |
| wużyny | jeżyny |
| wyszka | strych chaty |
| zaburguj | kredytuj |
| zahata | ocieplanie ścian chaty na zimę |
| załubni | sanie paradne |
| zaściska, -i | wstążka, -ki |
| zazula | kukułka |
| zazuwoki | zez (ma zeza) |
| ziele | kwiaty |
| ziobra | żebra |
| ziubyr | w młynie, maszyna do czyszczenia zboża przed walcami |
| żółty szmir | towot |
NIEKTÓRE ZWROTY
| choć siuda | choć do mnie |
| nabrałam na . | kupiłam na . np. na bluzkę |
| wszyłam | uszyłam |
| pukineła chłoła | rozstała się z mężem |
| kiń do mni | rzuć do mnie |
| podkidać Poli | podorać pole |
| zawiunsz gudza | zawiązać węzeł |
| wut gudzuj | rozwiąż węzeł |
| czułam jak chtoś hrymał | słyszałam jak ktoś stukał |
| wun brechał | on kłamał |
| bydło pogodziło si | bydło uciekło z pola |
| poszet w las ij nazbirał Kozarów ij hułubianyk | poszedł w las i nazbierał kozaków i gąsek |
| ni hupaj dzieckim | nie podnoś, nie podrzucaj dzieckiem |
NIEKTÓRE IMIONA
| Adam | Jadamku |
| Andrzej, Jędrzej | Jendruch |
| Augustyn | Jagustyn |
| Antoni | Jantuch, Jantoszka |
| Agata | Jaguńka |
| Jan | Jaśku |
| Józef | Juśku |
| Paweł | Pawłu |
| Rozalia | Ruśka |
| Celina | Cyliśka |
| Maria | Marynka |
| Piotr | Pietru |
| Szymon | Szymku |
| Ignacy | Jignac |
| Stefania | sztefka |
Po pierwszej wojnie światowej w latach 1918 – 1936 w Hucie Starej nauczycielką w czteroklasowej szkole była Hermenegilda Radecka, która powoli ale systematycznie uczyła prawidłowej wymowy i nazewnictwa.
W latach czterdziestych już tylko najstarsi mieszkańcy używali tej gwary, młodsi i dzieci już nie, chociaż wszyscy ją znali.
NAZWY JEDNOSTEK MIAR UŻYWANYCH W HUCIE STAREJ
| korzec, worek | 100 kg |
| pół korca, worka | 50 kg |
| dziszka | 25 kg |
| kwarta | litr |
| pół kwarta | pół litra |
| kwaterka | ćwierć litra |
| półkwatyryk | ok. 100 gramów |
| halba | kufel |
| krupka, garszka | pojemnik z kory drzewa o poj. wiadra |
INNE
| obiad | śniadanie |
| połudenek | obiad |
| wieczerza | kolacja |
